شاهد: یک مبلغ بین المللی با اشاره به گسترش طرح هایی تحت عنوان اسلام بومی در کشورهای غربی تاکید کرد که این رویکردها بااینکه در ظاهر جذاب اند، اما می توانند وحدت و جهان شمولی قرآن را به چالش بکشند.
خبرگزاری مهر -گروه دین و اندیشه-نگار احدپور اقبلاغ
: تبلیغ دین اسلام مهم ترین وظیفه ای است که بر دوش مسلمانان عموماً و مبلغین بویژه سنگینی می کند و قرآن کریم با سفارش به دعوت مردم به طرف خداوند از رهگذر موعظه حکمت و جدال احسن آنرا نیکوترین سخن برشمرده و با آوردن آیه نفر انذار و تبلیغ دین را هدف غائی فراگیری دانش دینی دانسته است. برای تبلیغ دین، احساس مسئولیت و تعهد، کافی نیست؛ بلکه اموری دیگر هم باید مورد توجه قرار گیرد که میتوان آنها را بایسته های امر تبلیغ دین نامید. یکی از دلیلهای کامیابی بعضی از مبلغان در تبلیغ دین بخصوص در میان جوانان تحصیل کرده، توجه به نکته هایی است که درصددیم در خلال گفتگو با مبلغان دینی و کارشناسان مسئله تبلیغات دینی آنها را بررسی و واکاوی نمائیم.
به همین مناسبت با حجت الاسلام یحیی جهانگیری، مبلغ بین المللی اسلام به گفتگو نشستیم که در ادامه حاصل آنرا می خوانید:
حجت الاسلام یحیی جهانگیری در گفتگو با خبرنگار مهر، به تفاوت ها و رویکرد های کارهای قرآنی در کشورهای اسلامی و غیر اسلامی پرداخت و ضمن تشریح چالش ها و فرصت های موجود، پیشنهاداتی جهت توسعه آموزش قرآن ارایه نمود.
وی با اعلان اینکه در کشورهای غیر اسلامی، رویکرد به قرآن عمدتا بر محور قرآن پژوهی استوار است و نه کارهای قرآنی به معنای رایج در جوامع اسلامی شامل حفظ، قرائت، تواشیح، تلاوت و ترتیل عنوان کرد: این رویکرد پژوهش محور، ریشه های تاریخی عمیقی دارد که به دوران استشراق بازمی گردد. در این دوران، متفکران و محققان غربی، همچون چهره های برجسته ای چون ایگناس گلدزیهر و رژی بلاشر، به بررسی متون اسلامی همچون قرآن، با رویکرد های علمی و زبان شناختی پرداختند. این تحقیقات، که بیشتر با هدف درک ماهیت، تاریخچه و تأثیرگذاری قرآن صورت می گرفت، چارچوب مطالعات قرآنی در غرب را شکل داد.
وی با اشاره به این که کارهای قرآنی در کشورهای غربی، همچون در کشورهای پیشرو در این زمینه مانند فرانسه، آلمان و ایالات متحده آمریکا، با جدیت و با استفاده از روش های علمی مدرن پیگیری می شود، اشاره کرد: محققان قرآنی در غرب، بخش قابل توجهی از تلاش خودرا به بررسی نسخ خطی موجود از قرآن اختصاص داده اند. هدف اصلی این مطالعات، ارزیابی صحت و سقم نسخ خطی نسبت به قرآن فعلی است. این تحقیقات اغلب در چارچوب نسخه شناسی و کتاب شناسی تاریخ صورت می گیرد که شامل تحلیل قدمت نسخ، خاصیت های نگارشی، و مقایسه آنها با دیگر متون تاریخی است. گاهی هم این تحقیق ها با رویکرد های دیرینه شناسی قرآنی همراه می شوند که در آن بقایای مادی در رابطه با دوران نزول یا جمع آوری قرآن مورد بررسی قرار می گیرند. هدف این بخش، درک روند تدوین و انتقال متن قرآن در طول تاریخ است.
نگاه جهان اسلام به قرآن؛ از تلاوت تا تفسیر دینی
وی اضافه کرد: بخش دیگری از کارهای قرآنی در کشورهای غیر اسلامی بر معناشناسی و تحلیل الفاظ تمرکز دارد، این رویکرد بر مطالعه عمیق واژگان و مفاهیم قرآنی با بهره گیری از روش های معناشناسی تمرکز دارد. برعکس رویکرد های تفسیری رایج در جهان اسلام که غالباً بر استنباط احکام و هدایت معنوی استوار است، در این مطالعات، به تحلیل ریشه های لغوی واژگان، سیر تحول معنایی آنها در دوران قبل از اسلام و در متن قرآن و روابط معنایی میان کلمات پرداخته می شود. این نوع پژوهش ها، به درک دقیق تر از دلالت های معنایی و ظرافت های زبانی قرآن کمک می کنند.
جهانگیری اشاره کرد: یک دسته از پژوهشها در کشورهای غیر اسلامی به مطالعه تطبیقی قرآنی و به مقایسه قرآن با سایر متون دینی یا فرهنگی، بخصوص عهدین و فرهنگ قبل از اسلام، می پردازند. هدف اصلی این مقایسه ها، ارزیابی میزان تأثیرگذاری متون پیشین بر قرآن یا بالعکس و درک زمینه تاریخی و فرهنگی نزول قرآن است. تمرکز بر مفاهیمی چون «پیشینگی و تأخر و «تأثیر و تأثر متقابل» در این مطالعات برجسته است. این رویکرد با نوع مقایسه های رایج در ایران که بیشتر با هدف اثبات برتری اسلام یا رد ادعاهای ادیان دیگر صورت می گیرد، متفاوت می باشد و بیشتر به دنبال تحلیل تاریخی و فرهنگی صرف است.
وی اظهار داشت: در سالهای اخیر، تحقیقات نوینی در بعضی دانشگاه ها، همچون دانشگاه حیفا در اسرائیل، درحال ایجاد است که به مباحثی فراتر از متن اصلی قرآن می پردازند. یکی از این مباحث، بررسی ادعاهایی بر مبنای وجود قرآن علی و مصحف فاطمه یا «قرآن فاطمه» در بین برخی فرق شیعه است. این پرسش که آیا شیعه قرآنی متفاوت از قرآن موجود نزد مسلمانان دارد یا خیر، موضوعی است که با رویکرد های تاریخی و روایی مورد بررسی قرار می گیرد. اینگونه تحقیقات که بیشتر با نگاهی انتقادی و تاریخی صورت می گیرند، به فهم پیچیدگی های تفاسیر و روایات در رابطه با قرآن کمک می کنند.
این مبلغ بین المللی بیان نمود: در جهان اسلام، چشم انداز کارهای قرآنی خیلی گسترده تر و متنوع تر از کشورهای غیر اسلامی است. علاوه بر قرآن پژوهی که در این کشورها هم به انجام می رسد، کارهای قرآنی ترویجی به صورت گسترده ای رواج دارد. رویکرد قرآن پژوهی در کشورهای اسلامی عموماً با دیدگاه تفسیری و دینی صورت می گیرد. در این رویکرد، تفسیر قرآن بر مبنای سنت های اسلامی، روایات و مبانی کلامی و فقهی استوار است. کمتر شاهد رویکرد های اگزیستانسیالیستی یا پدیدار شناختی در این زمینه هستیم. حتی در بررسی رابطه قرآن با علم، معمولا از منظر تفسیری و با هدف اثبات انطباق آموزه های قرآنی با نتایج علمی جدید صورت می گیرد.
وی اضافه کرد: در حوزه کارهای قرآنی غیر پژوهشی، جهان اسلام شاهد فرهنگ سازی گسترده ای است که در تار و پود زندگی روزمره مردم تنیده شده است. بعنوان مثال، در اندونزی، یکی از بزرگترین کشورهای اسلامی جهان، برنامه های قرآن خوانی در ماه مبارک رمضان به یک فرهنگ عمومی تبدیل گشته است. در خیلی از مناطق، مردم در خیابان ها، مساجد و منازل به شکل دسته جمعی به تلاوت قرآن می پردازند. این گونه کارها که جنبه های عبادی، اجتماعی و فرهنگی را در هم می آمیزد، نشان دهنده دو جنس فعالیت متمایز است: یکی ترویجی و هدایتی که با هدف گسترش تعالیم دین و انس با کلام الهی صورت می گیرد و دیگری پژوهشی و تحلیلی که به درک عمیق تر ماهیت و تاریخچه قرآن می پردازد.
فرصت های آموزشی برای اقلیت های مسلمان در غرب
جهانگیری با ذکر این نکته که امروزه، تکنولوژی و روش های آموزشی نوینی ظهور کرده اند که ابزارهای متنوع و رو به رشدی را در بحث آموزش قرآن تولید کرده اند، اشاره کرد: این پیشرفت ها، پروسه یادگیری قرآن را بطور قابل توجهی تسهیل کرده اند. این فرصت، بخصوص برای اقلیت های مسلمان در کشورهای مختلف، همچون کشورهای غربی، از اهمیت به سزایی برخوردارست.
وی اظهار داشت: والدین مسلمان در غرب، که دغدغه حفظ هویت دینی و فرهنگی فرزندان خودرا دارند، تمایل زیادی به آموزش قرآن به نسل جوان خود نشان می دهند. این علاقه تا حدی است که خیلی از آنها حاضر به پرداخت هزینه برای استخدام معلم خصوصی (حضوری یا آنلاین) هستند. این اشتیاق، ریشه در میل عمیق به حفظ هویت دینی، فرهنگی و زبان مادری در بین نسل جدید دارد که در معرض فرهنگ و سبک زندگی متفاوتی رشد می کنند. بنابراین، فرصت های آموزشی که با بهره گیری از ابزارها و روش های مدرن ارایه می شوند، می توانند نقش کلیدی در پاسخگویی به این نیاز ایفا کنند.
حجت الاسلام جهانگیری، با درنظر گرفتن چالش ها و فرصت های موجود، سه پیشنهاد کلیدی برای بهبود و توسعه آموزش قرآن ارایه و عنوان کرد: تمرکز بر تولید محتوای آموزشی متناسب با گروه سنی خردسالان و نوجوانان، بخصوص در بخش روخوانی قرآن از اهمیت بالایی برخوردارست. این محتوا باید جذاب، کاربردی و متناسب با سطح درک این گروه سنی طراحی شود. این شامل استفاده از روش های نوین یادگیری، بازیهای آموزشی و داستان سرایی است.
این استاد اسلام شناسی اشاره کرد: تولید اپلیکیشن های موبایل و محتوای دیجیتال مصور و داستانی (مانند داستان پیامبران مانند حضرت خضر، موسی، عیسی) که به زبان خردسالان و با تصویرسازی جذاب و خلاقانه ارایه شود، می تواند تأثیرگذاری خیلی بالایی در آموزش مفاهیم قرآنی و شخصیت های کلیدی آن داشته باشد. این رویکرد، یادگیری را از حالت فقط حفظی به حالت فهم و درک تبدیل میکند
وی اضافه کرد: ایجاد کمپ های قرآنی که به شکل سالانه (مثلاً یک ماهه) برگزار شوند، می تواند تجربه ای خیلی موفق و مؤثر باشد. در این کمپ ها، خردسالان و نوجوانان در فضایی شاداب و آموزنده، در کنار معلمان مجرب و سایر دانش آموزان، به کارهای قرآنی متنوعی چون روخوانی، حفظ، تواشیح، و حتی الفبا آموزی می پردازند. این تجربه زندگی گروهی و یادگیری تعاملی، می تواند تاثیر عمیقی بر رشد قرآنی و معنوی شرکت کنندگان داشته باشد. این مدل آموزشی، نه فقط جهت اقلیت های مسلمان در کشورهای غربی، بلکه برای خردسالان و نوجوانان در داخل ایران هم قابل اجرا و خیلی مفید می باشد.
جهانگیری اظهار داشت: یکی از مهم ترین چالش ها در آموزش قرآن به خردسالان در غرب، نگرانی خانواده ها و خود خردسالان از اهمیت حفظ قرآن و فشردگی برنامه های زندگی روزمره است. در رویارویی با سبک زندگی غربی و برنامه های مدرسه ای فشرده، خردسالان اغلب احتیاج به انگیزه های ملموس و فوری جهت شرکت در کلاس های قرآن دارند.
وی اضافه کرد: علاوه بر این، برگزاری کلاس های قرآن در آخر هفته ها که عموماً روز تفریح و استراحت خردسالان شمرده می شود، این چالش را دوچندان می کند. بنابراین، یافتن راهکارهای روانشناختی و انگیزشی برای ایجاد علاقه پایدار و معنادار در کودکان، حیاتی می باشد. این راه حل ها باید بر مبنای درک نیازها و علایق خردسالان طراحی شوند و بتوانند جذابیت کافی را برای آنها ایجاد کنند.
خطر بومی سازی افراطی و تضعیف وحدت قرآنی
وی در ادامه اظهار داشت: در غرب، برخی پروژه ها و رویکردها با عنوان اسلام بومی یا اسلام محلی مطرح شده اند. این رویکردها به دنبال همسوسازی قرائت و فهم قرآن با فرهنگ بومی هر کشور هستند. بااینکه این ایده ممکنست در ظاهر جذاب به نظر برسد و کوشش برای انطباق دین با محیط اطراف خودرا نشان دهد، اما این پتانسیل را دارد که جهان شمولی و وحدت قرآن را به چالش بکشد.
جهانگیری اشاره کرد: این رویکرد می تواند منجر به قرائت های متفاوت، گاه متناقض و غیر منسجم از قرآن شود، که در نهایت به تضعیف پیام اصلی و وحدت امت اسلامی منجر گردد. بنابراین، در این مورد باید با احتیاط فراوان برخورد کرد و اطمینان حاصل شود که هرگونه انطباق فرهنگی، منجر به تحریف یا تعدیل مبانی اصلی دین نمی گردد.
وی اضافه کرد: با عنایت به تفاوت های بنیادین در رویکرد کشورهای اسلامی و غیر اسلامی نسبت به کارهای قرآنی و با توجه به اشتیاق بیش از پیش والدین مسلمان در غرب برای آموزش قرآن به فرزندانشان، فرصت های بی شماری برای توسعه و گسترش آموزش قرآن وجود دارد. این فرصت ها، بخصوص با استفاده از ابزارهای تکنولوژیک و روش های نوین آموزشی، قابل تحقق هستند.
این مبلغ بین المللی در آخر اظهار داشت: در عین حال، غلبه بر چالش های اساسی، بخصوص در حوزه ایجاد انگیزه پایدار در خردسالان و نوجوانان و همین طور مدیریت رویکرد های فرهنگی متنوع، نیازمند طراحی دقیق و خلاقانه روش های نوین و جذاب است. همانند استفاده از ابزارهای تکنولوژیک مدرن، پروژه های تعاملی و خلاقانه همچون کمپینگ های قرآنی و همین طور درک عمیق از روانشناسی خردسالان و نوجوانان.
