شاهد: ساخت یا استفاده از سلاح هسته ای و سلاح های کشتار جمعی مبحث نشستی بود که در مجتمع حوزوی امام رضا (ع) انجام شد و صاحبنظران حوزه فقه و دین به عرضه ادله خود در این زمینه پرداختند.
به گزارش شاهد به نقل از مهر، چهارمین کرسی علمی- ترویجی مجتمع حوزوی امام رضا (علیه السلام) با مبحث «اسلحه الدمار الشامل — اسلحه کشتار جمعی» برگزار گردید.
حجت الاسلام احمد شفیعی نیا سرپرست پژوهشکده فقه و علوم انسانی در سخنانی با اشاره به اصل مسالمت طلبی اسلام، اظهار داشت: اسلام همزیستی مسالمت آمیز میان انسان ها را مبدأ قرار داده، اما حفظ جان، مال و آبروی مردم را خط قرمز دانسته و در مقابل تهدیدها، تدابیر احتیاطی را ضروری می داند. وی افزود که اسلحه های کشتار جمعی به علت تأثیرات گسترده و ماندگارشان، نه تنها انسان ها بلکه محیط زیست را هم برای سال ها نابود می کنند.
وی افزود: سوال اصلی این است که آیا آمادگی دفاعی از دیدگاه عقل و شریعت، ما را به داشتن ظرفیتهای بازدارنده ملزم می کند و آیا اسلحه کشتار جمعی در چنین چارچوبی جای می گیرد؟ این مورد را باید در سه بُعد ساخت، نگهداری و استفاده بررسی کرد و از آیاتی مانند «وَأَعِدُّوا لَهُمْ مَا اسْتَطَعْتُمْ مِنْ قُوَّهٍ» استناد کرد که آماده سازی هرگونه وسیله دفاعی را برای ایجاد رعب در دشمن تاکید می کند.
وی اضافه کرد: برخی مفسران «لباس» در آیات دفاعی را شامل انواع زره ها و ابزارهای نظامی دانسته اند و بدین جهت اطلاق نص می تواند شامل ابزارهای دفاعی معاصر هم باشد. شفیعی نیا همینطور به قاعده «نفی السبیل» اشاره نمود که هرگونه تسلط غیرمسلمان بر مسلمان را مردود شمرده و کوشش برای ممانعت از چنین تسلطی را واجب می داند. از دید عقل هم دفع ضرر محتمل یا واقعی، اگر تنها بوسیله ابزارهای خاصی ممکن باشد، واجب است و در این جهت چهار سناریوی احتمالی درباره ی تهدید دشمن قابل بررسی است.
نیازمند تعاریف دقیق تری از سلاح کشتار جمعی هستیم
حجت الاسلام مصطفی اسکندری عضو شورای علمی مجله حکومت اسلامی هم در ادامه نشست و در نقد صحبت های پیشین اظهار داشت: هرچند استدلال های ارایه شده جالب و عمیق بود، اما برای تکمیل بحث لازم است تعاریف دقیق تری از «اسلحه کشتار جمعی» ارایه شود، چونکه معلوم نیست آیا منظور فقط بمب هسته ای است یا هر ابزاری که کشتار فراگیر ایجاد نماید. وی افزود که فتوای بر مبنای جواز ساخت یا نگهداری چنین سلاح هایی با نظر مشهور فقها که آنرا حرمت زا یا حداقل مظنون می دانند، در تضاد است و برای رد این نظر عمومی، احتیاج به ادله قوی تر و مستندتری است.
اسکندری همینطور تاکید کرد که استناد به قاعده «نفی السبیل» برای توجیه ساخت سلاح کشتار جمعی کافی نیست، چونکه اگر ساخت چنین سلاحی خود منجر به وابستگی یا تسلط دشمن شود، حکم آن تغییر می کند و صرف ادعای بازدارندگی بدون اثبات عملی کفایت نمی نماید.
وی تفاوت بنیادین منجنیق در سیره نبوی با بمب اتم را در قابلیت کنترل و محدودیت اثرات دانست و اظهار داشت: تطبیق سیره تاریخی بر مصادیق نوین بدون درنظر گرفتن قیود و تمییزات لازم، صحیح نیست.
عضو شورای علمی مجله حکومت اسلامی در انتها اشاره کرد: تجربه های تاریخی مانند هیروشیما و ناکازاکی یا استفاده از اورانیوم ضعیف شده در جنگ های اخیر، نتایج گسترده، طولانی مدت و غیرقابل کنترلی برای انسان و محیط زیست داشته است. از آنجائیکه سلاح های کشتار جمعی قادر به تفکیک غیرنظامیان از نظامیان نیستند و لطمه های آنها فراتر از نسل حاضر است، هرگونه استدلال فقهی باید با دقت کامل به این پیامدها توجه کند، چونکه عدم کنترل پذیری این سلاح ها، خیلی از استدلال های بر مبنای جواز آنها را با چالش جدی مواجه می سازد.
حجت الاسلام شفیعی نیا در جواب نقد حجت الاسلام دکتر مصطفی اسکندری توضیح داد: بحث او فقط در قالب ادله فقهی اولیه و در وضعیت اضطراری برای حفظ کیان مسلمین مطرح شده و تأییدی بی قید و شرط برای ساخت یا استفاده عملی از سلاح های کشتار جمعی نیست.
وی اضافه کرد: شهرت فقهای بر مبنای حرمت چنین سلاح هایی، در بین متقدمین چندان پیدا نیست و حتی در بین متأخرین هم فتاوای مخالف کم نیست؛ بدین سبب نمی توان تنها به شهرت استناد کرد، مگر آن که دلیل قوی همراه با آن باشد.
شفیعی نیا اشاره کرد: ادله ای که به طور معمول برای حرمت سلاح هسته ای ذکر می شود، عمدتا به «استفاده عملی» آن مربوط می شود، نه «تولید» یا «نگهداری» پیشگیرانه، خصوصاً در حالی که از نظر فناوری و هزینه، چنین اقدامی برای کشور عملی نیست.
وی همینطور اظهار داشت: ادله ای مانند وجوب دفع ضرر و قاعده «نفی السبیل» تنها در صورتی جاری می شوند که دشمن با تهدید یا تسلط واقعی، امکان لطمه رسانی داشته باشد و بازدارندگی تنها بوسیله ظرفیتهای شدیدتر محقق گردد.
وی در جواب نگرانی های در ارتباط با لطمه به غیرنظامیان و محیط زیست، تاکید کرد: در وضعیت اضطراری، معیار اصلی، میزان کنترل پذیری و ضرورت دفاعی است و در غیر این صورت، استفاده عملی از چنین سلاح هایی مجاز نخواهد بود. شفیعی نیا در انتها تصریح کرد که نگاه او مبتنی بر حفظ جان و کیان مسلمین در وضعیت بحرانی و با رعایت اصول فقهی اولیه است و هرگونه تصمیم نهائی دراین خصوص منوط به نظر حکومت اسلامی و ولی فقیه خواهد بود. خلاصه اینکه برخی مفسران لباس در آیات دفاعی را شامل انواع زره ها و ابزارهای نظامی دانسته اند و بدین جهت اطلاق نص می تواند شامل ابزارهای دفاعی معاصر هم باشد. از دید عقل هم دفع ضرر محتمل یا واقعی، اگر تنها بوسیله ابزارهای خاصی ممکن باشد، واجب است و در این جهت چهار سناریوی احتمالی در رابطه با ی تهدید دشمن قابل بررسی است. وی افزود: شهرت فقهای بر اساس حرمت چنین سلاح هایی، در میان متقدمین چندان پیدا نیست و حتی در میان متأخرین هم فتاوای مخالف کم نیست؛ به این دلیل نمی توان تنها به شهرت استناد کرد، مگر آنکه دلیل قوی همراه با آن باشد.
منبع: شاهد
