به گزارش شاهد، حجت الاسلام لک زایی اظهار داشت: جوهره اصلی حکمرانی موفق و عدالت محور در گرو باور به حقایق الهی، انفاق و تقواست؛ این ارزش ها زمینه ساز اصلاح نظامات اجتماعی و حکمرانی عادلانه هستند.
به گزارش شاهد به نقل از مهر، حجت الاسلام نجف لک زایی، رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه سلسله نشست های حکمرانی قرآن با موضوع «دو راهی های حکمرانی» با اشاره به حدیث شریف جنود عقل و جهل، به بررسی سه دوراهی اساسی حکمرانی پرداخت که مبنای نظریه او در این حوزه می باشد.
وی با اشاره به این که این حدیث به دو گروه عقل و جهل اشاره دارد، اظهار داشت: در ابتدا با دوراهی خیر و شر مواجه هستیم که نمادی از جنگ درونی انسان میان نیروهای عقل و جهل است. سپس به دوراهی ایمان و کفر می رسیم که در حقیقت تجلی عملی عقل و جهل در زمینه دین و باورهای انسان است؛ ایمان، زیرساخت خیر و عقل و کفر، زیرساخت شر و جهل شمرده می شود.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی سپس به دوراهی سوم اشاره نمود که کمتر مورد توجه قرار گرفته، اما اهمیت بسیاری دارد و اظهار داشت: دوراهی سوم، تصدیق و جهود است که در اینجا تصدیق به مفهوم قبول و اعتقاد راسخ به حق است و جهود به مفهوم انکار و رد آن و این دوراهی، مرحله ای فراتر از ایمان و کفر است و به بیانی دیگر، قبول یا انکار حق در یک سطح نظری و اعتقادی شمرده می شود.
وی اضافه کرد: در زبان عربی، تصدیق به باب تفعیل برمی گردد که شکل پیشرفته تر صدق است و ضد آن جهود به مدلول انکار است. به بیانی دیگر، وقتی مطلبی بعنوان حق به انسان عرضه می شود، اگر پذیرفته شود، تصدیق حاصل می شود و اگر رد شود، جهود رخداده است.
حجت الاسلام لکزایی تصریح کرد: این تحلیل برگرفته از کتاب امام خمینی (ره) با عنوان شرح حدیث جنود عقل و جهل است که نظریه دو فطرت را بشکلی دقیق و علمی بیان کرده است و امام خمینی در این کتاب تصدیق را بعنوان قبول حق و اعتقاد سابق به آن معرفی کرده و جهود را انکار حق و عدم خضوع برای آن دانسته است. بنابراین تصدیق از جنود عقل و فطرت مخموره است و جهود از جنود جهل و فطرت محجبه.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی در ادامه، به برخی آیات قرآن کریم اشاره نمود و اظهار داشت: قرآن کریم در آیات مختلف به این مفهوم تصدیق اشاره دارد. بطورمثال در سوره زمر آیه ۳۳ و ۳۴ آمده است: «وَالَّذِی جَاءَ بِالصِّدْقِ وَصَدَّقَ بِهِ أُولَٰئِکَ هُمُ الْمُتَّقُونَ، لَهُمْ مَا یَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ ذَٰلِکَ جَزَاءُ الْمُحْسِنِینَ»؛ در اینجا هم صدق و هم صدقه را به کار برده و نشان دهنده باور به حقایق دین است. صدق، حقیقت دین را نمایندگی می کند و صدقه، عمل و باور به آن.
وی اضافه کرد: روایات و مفسران هم در تحلیل این آیات بیان کرده اند که رسول الله (ص) حامل صدق و دین راستین است و نخستین آنهایی که این صدق را تصدیق کردند، امیرالمؤمنین امام علی (ع) و حضرت خدیجه (س) بودند.
تحقق حکمرانی مبتنی بر عدالت و خرد
حجت الاسلام لکزایی تاکید کرد: قبول حق و تصدیق آن، پایه و اساس ایمان واقعی و زمینه ساز حکمرانی عادلانه و خردمندانه است و آنهایی که جهود می کنند و حق را انکار می نمایند، در راه جهل و نادانی قرار دارند و از فطرت سالم دور می شوند و این دوراهی ها حکمرانی، درک عمیقی از نقش عقل، ایمان و حقیقت در جامعه اسلامی به ما می دهد و می تواند راهگشای تحقق حکمرانی مبتنی بر عدالت و خرد باشد.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اشاره کرد: تصدیق دین به مفهوم ایمان همراه با عمل صالح، اساس تقوا و اصلاح اندیشه ها، انگیزه ها و ارزش های حکمرانی است که بواسطه آن نظام رفتاری جامعه شکل می گیرد و زمینه ساز حکمرانی عادلانه می شود.
حجت الاسلام لکزایی در ادامه تبیین خود از حدیث جنود عقل و جهل و آیات قرآن، به بررسی مفهوم «محسنین» در آیه ۳۳ و ۳۴ سوره زمر پرداخت و اظهار داشت: عبارت «لَهُمْ مَا یَشَاءُونَ عِنْدَ رَبِّهِمْ» به کسانی اشاره دارد که نزد آفریدگار هیچ محدودیتی ندارند و هر آن چه بخواهند، به آنها داده می شود، چون که پاداش آنها «جَزَاءُ الْمُحْسِنِینَ» یعنی پاداش نیکوکاران است.
وی اضافه کرد: مفهوم «محسن» شامل کسانی می شود که هم حسن فاعلی و هم حسن فعلی دارند؛ یعنی علاوه بر نیت و اراده درست، عمل صالح هم انجام می دهند و تصدیق دین که برگرفته از ایمان و عمل صالح است، منجر به تقوا می شود. تقوا به مفهوم داشتن ایمان همراه با عمل نیکو و صحیح است.
وی اضافه کرد: اگر بخواهیم این مفهوم را ساده تر بیان نماییم، پیامبر (ص) با آوردن دین، اندیشه ها و باورهای ما را اصلاح می کند، انگیزه ها و ارزش های حکمرانی را اصلاح می کند و به دنبال آن، نظام رفتاری ما هم دستخوش تغییر می شود.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی تاکید کرد: این اصلاحات در اندیشه، انگیزه و ارزش ها، مسیر تحقق حکمرانی عادلانه و مبتنی بر تقوا را هموار می سازد و زمینه ساز رشد فردی و اجتماعی در قالب آموزه های دینی است.
اصلاح اندیشه، انگیزه و رفتار کنشگران؛ زیربنای تحقق حکمرانی عدالت محور
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی اشاره کرد: دین مجموعه ای از باورها، انگیزه ها و احکام رفتاری است که با اصلاح این سه حوزه، رفتار کنشگران اصلاح شده و به تبع آن، نظام حکمرانی و سایر نظام ها اصلاح می شوند.
حجت الاسلام لکزایی به تبیین نقش دین در اصلاح نظام حکمرانی پرداخت و اظهار داشت: اصلاح رفتارهای کنشگران، کلید اصلاح نظام حکمرانی و دیگر نظامات اجتماعی است. دین، شامل مجموعه ای از باورها، انگیزه ها و احکام رفتاری است که به ترتیب اندیشه، انگیزه و رفتار انسان را اصلاح می کند.
وی اظهار داشت: دین از سه بخش اصلی تشکیل شده است؛ باورها و بینش ها (اصول دین)، مباحث در ارتباط با انگیزه و اخلاق (تزکیه نفس)، و قوانین و احکام رفتاری (فروع دین). این سه بخش بشکل هماهنگ، زمینه ساز تحول در نظام رفتاری فرد و جامعه می شوند.
حجت الاسلام لکزایی با یادآوری به آیات قرآن، بیان نمود: کسی که دین را آورد، پیامبر (ص) است که مجموعه ای از باورها را برای اصلاح بینش ما آورده، انگیزه های ما را اصلاح می کند و نظام کنش و رفتار ما را متحول می سازد.
حجت الاسلام لکزایی با اشاره به آیات ۳۳ و ۳۴ سوره زمر، اضافه کرد: آنهایی که این دین را تصدیق کردند و اهل تقوا هستند، هر چه بخواهند نزد آفریدگار دارند و پاداش آنها جزای نیکوکاران است.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی سپس به آیات ۵ تا ۱۰ سوره لیل پرداخت و اظهار داشت: این آیات دو گروه را معرفی می کند؛ گروهی که اهل انفاق و تقوا هستند و اهل تصدیق حق و گروهی که بخل می ورزند و حق را انکار می کنند. برای اهل انفاق و تقوا وعده آسانی و گشایش در زندگی داده شده است، در صورتیکه گروه مقابل با مشکلات و سختی مواجه خواهند شد.
وی اضافه کرد: تقوا به مفهوم مراقبت و حفظ رفتار برای خدا است، بدون ریا و خودنمایی، مشابه راننده ای که باید در جاده مراقب باشد و به همه جهات توجه کند تا از مسیر درست منحرف نشود.
حجت الاسلام لکزایی در رابطه با مفهوم «صَدَّقَ بِالْحُسْنی» در آیات یاد شده، اظهار داشت: مفسران معانی مختلفی برای این واژه مطرح کرده اند. صَدَّقَ بِالْحُسْنی به مفهوم تصدیق نیکویی ها و زیبایی هاست، به این معنا که حقایق زیبا و نیکو را باور نماییم و به آن عمل نمائیم. این تنوع در معانی حُسْنی، اهمیت فهم عمیق تر مفاهیم دینی را نشان داده است.
تصدیق حقایق الهی و انفاق؛ راهگشای حکمرانی موفق و زندگی آسان در راه الهی
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی با تبیین آیات قرآن، تصدیق حقایق الهی را فراتر از ایمان صرف دانست و اظهار داشت: هر آن چه زیبایی و هدایت به سمت خدا دارد، مصداق «صَدَّقَ بِالْحُسْنی» است که همراه با انفاق و تقوا، مسیر زندگی را برای انسان آسان و سرشار از آرامش می کند.
وی در تبیین مفهوم «صَدَّقَ بِالْحُسْنی» و نقش آن در اصلاح حکمرانی اظهار داشت: در دنیای اطراف ما، هر فردی به شکلی جذب زیبایی ها و نشانه های الهی می شود؛ این علاقه و توجه به «بِالْحُسْنی» یعنی نیکی ها و زیبایی هایی است که راهنمای انسان به سمت خداوند و هدایت الهی است. برخی به دریا و آرامش گسترده آن دل می بندند، برخی به ستارگان و آسمان ها که جلوه ای از عظمت و حکمت الهی اند، برخی به شکوه جنگلها و سبزی دل انگیز گیاهان و برخی به آسانی و خلوت کویر.
وی اضافه کرد: این علاقه مندی ها نه تنها باعث لذت بردن از خلقت می شود، بلکه سبب می شود انسان به یاد خالق بیفتد و به عمق وجود خود و معنای زندگی فکر کند. به بیانی دیگر، «صَدَّقَ بِالْحُسْنی» یعنی باور به حقایق نیکو و زیبایی هایی که انسان را به سمت خداوند و زندگی پاک هدایت می کنند. این مفهوم فراتر از تصور رایج از بهشت است و هر چیزی که انسان را به یاد خدا و به مسیر حق هدایت کند، در این دایره قرار دارد.
حجت الاسلام لکزایی با اشاره به خلقت انسان اظهار داشت: خداوند در قرآن می فرماید که شکل و صورت ما را در رحم مادر به بهترین وجه آفریده است. این حقیقت پیچیده و زیبا، خود نشانه ای از آفرینش و قدرت الهی است که انسان را به تفکر در رابطه با خالق وادار می کند.
وی تاکید کرد: آنهایی که همراه با ایمان، انفاق و تقوا را در زندگی خود جاری می کنند، به این حقایق باور دارند و «صَدَّقَ بِالْحُسْنی» را به صورت عملی نشان می دهند. چنین افرادی نه تنها از انجام عبادات و اعمال نیک خسته نمی شوند بلکه با اشتیاق و ذوق در راه الهی حرکت می کنند و عبور از مسیر سخت زندگی برای این افراد مانند ورزشکاری است که با تمرین و ممارست توانایی عبور از سربالایی های سخت را یافته است؛ آنها با ایمان و اخلاص مسیر پرچالش جهاد و خدمت به مردم را با شادی طی می کنند.
رئیس پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی، در مقابل به کسانی اشاره نمود که بخل می ورزند و از انفاق خودداری می کنند و اظهار داشت: این افراد به اشتباه خویش را بی نیاز از خدا و دین می پندارند و حقایق الهی را انکار می کنند. مسیر زندگی برای این گروه سخت، دشوار و پر از مشکلات می شود، چون که راه انکار و جهد به مفهوم رویارویی با موانع و دشواری های فراوان است.
وی اضافه کرد: اگر ما مسیر تصدیق حق و انفاق را انتخاب نماییم، راه ها بر ما آسان شده و آرامش واقعی را خواهیم یافت. اما اگر مسیر انکار و بخل را پیش بگیریم، زندگی با مشکلات و سختی های غیر قابل تحمل مواجه می شود.
حجت الاسلام لکزایی تاکید کرد: جوهر اصلی حکمرانی موفق و عدالت محور در گرو باور به حقایق الهی، انفاق و تقواست؛ این ارزش ها زمینه ساز اصلاح نظامات اجتماعی و حکمرانی عادلانه اند که سعادت فردی و جمعی را به دنبال دارد. بطور خلاصه، سپس به دوراهی ایمان و کفر می رسیم که در واقع تجلی عملی عقل و جهل در زمینه دین و باورهای انسان است؛ ایمان، زیرساخت خیر و عقل و کفر، زیرساخت شر و جهل شمرده می شود. برخی به دریا و آرامش گسترده آن دل می بندند، برخی به ستارگان و آسمان ها که جلوه ای از عظمت و حکمت الهی اند، برخی به شکوه جنگل ها و سبزی دل انگیز گیاهان و برخی به سادگی و خلوت کویر. چنین افرادی نه تنها از انجام عبادات و اعمال نیک خسته نمی شوند بلکه با اشتیاق و ذوق در راه الهی حرکت می کنند و عبور از مسیر سخت زندگی برای این افراد مانند ورزشکاری است که با تمرین و ممارست توانایی عبور از سربالایی های سخت را یافته است؛ آنها با ایمان و اخلاص مسیر پرچالش جهاد و خدمت به مردم را با شادی طی می کنند.
